Onophoudelijke veranderingen op de site van Tour & Taxis
Brussel is geen stad van tabula rasa, maar van transformatie. Dat geldt bij uitstek voor Tour & Taxis, een uitgestrekt voormalig douane- en opslaggebied aan het kanaal. Na het wegvallen van de douanefunctie in 1993 begon een derde levensfase, waarin bestaande gebouwen systematisch werden hergebruikt. Pakhuizen, het Koninklijk Pakhuis en het voormalige postgebouw kregen nieuwe functies, terwijl ook hedendaagse architectuur werd toegevoegd. Binnen deze context is Gare Maritime geen los project, maar het architecturale zwaartepunt van een gebied in volle stedelijke ontwikkeling.
Gare Maritime in Brussel is een van de meest indrukwekkende architecturale herbestemmingen van de afgelopen jaren. De monumentale hal, gebouwd vanaf 1902 als goederenstation, meet 140 bij 280 meter en bestaat uit zeven beuken gedragen door rijen gietijzeren kolommen. Het gebouw vormde ooit het logistieke hart van de Tour & Taxis-site en speelt die centrale rol vandaag opnieuw, zij het met een totaal andere invulling.
De restauratie van de historische hal werd uitgevoerd door Jan de Moffarts Architecten, met grote zorg voor het bestaande materiaal en de decoratieve structuren uit het begin van de 20e eeuw. Neutelings Riedijk Architecten tekenden voor de transformatie. Hun kernidee was om het enorme programma van 45.000 m² kantoren, winkels en horeca niet tegen de hal aan te bouwen, maar erin te plaatsen. Dat resulteerde in twaalf vrijstaande houten paviljoenen die de volledige hoogte van de hal benutten, maar het ruimtelijke karakter intact laten.
Deze paviljoenen, opgebouwd uit Cross Laminated Timber, tellen drie verdiepingen en een insteekniveau. Ze staan in een helder ritme dat aansluit bij de bestaande structuur van de hal. Tussen de volumes ontstaat een overdekte publieke ruimte, vergelijkbaar met een stedelijke boulevard of marktplaats, groter dan de Grote Markt van Brussel. Trappen, straatjes, binnentuinen en vloermozaïeken versterken het gevoel van een overdekte stad.
Architecturaal is het project bewust ingetogen. Ornament wordt niet toegevoegd, maar gezocht in materialiteit, ritme en proportie. De warme houten gevels sluiten aan bij het gereinigde historische plafond en contrasteren subtiel met staal en glas. Duurzaamheid is integraal onderdeel van het ontwerp: enkel de paviljoenen worden geklimatiseerd, met geothermie, zonnepanelen, hergebruikte materialen en een demonteerbare constructie.
Gare Maritime toont hoe monumentaal industrieel erfgoed niet alleen bewaard, maar ook opnieuw betekenisvol kan worden gemaakt door een duidelijke architecturale strategie die oud en nieuw in balans brengt.
